Bewustzijnswerkplaats

Thema 1: Leven en sterven

Leven en dood, een misschien op het oog wat bizar onderwerp als start van de bewustzijnswerkplaats zo vlak na de vakantie. Toch heb ik er goed over nagedacht en genoeg aanleiding gevonden deze keuze te maken. In de eerste plaats is dit het jaar dat ik 65 word ( en wel gisteren…)) Lang zal hij leven is er al een aantal malen voor me gezongen. Heerlijk om te horen en iets om naar te streven, het liefst in goede gezondheid. Maar ik weet goed hoe weerbarstig het leven is en dat levenskunst bestaat uit het mee leren bewegen met de (levens)stroom en je er telkens weer opnieuw toe te verhouden. Wij doen het leven niet, het leven doet ons¦

In de tweede plaats heb ik nog geen twee weken geleden afscheid moeten nemen van mijn dierbare vriendin Sanne. Opeens was-ie daar weer, de dood¦ in al zijn heftigheid, met deja vus, herinneringen, oud verdriet. Het pakte me weer, al was en is het op een andere manier, anders dan ik van mezelf ken, meer beweging om me heen maar stil in mn centrum, echter niet minder verdrietig.

Het thema voor de werkplaats was geboren: Leven en Dood of preciezer Leven en Sterven

Tja, de dood, met veel vragen die daar bij horen en de betekenis die wij in het Westen eraan geven: dood sterk geassocieerd met verlies, vernietiging, angst en ontkenning. Als tegenhanger van dit beeld en deze betekenis komt er steeds meer ruimte voor een Oosterse visie gestoeld op de grote tradities die de dood niet zien als het definitieve einde. In het Tibetaanse boek van leven en sterven wordt gesproken over leven en dood als voortdurend veranderende in elkaar overgaande werkelijkheden, Bardos genoemd.

Vier werkelijkheden:

Leven
Sterven en de dood
De staat na de dood
Wedergeboorte

Het bijzondere van de visie over Bardos is dat het ons iets kan leren over het hart van het Tibetaanse onderricht, namelijk over de verborgen boodschap van de vergankelijkheid, dat niets blijft en dat het gaat over dat wat voorbij de vergankelijkheid, de dood ligt, de introductie van de Natuur van de Geest, ons diepste wezen, de waarheid, de sleutel tot het begrijpen van leven en dood. Op het moment van de dood sterft de gewone geest, met al haar waanideen en wordt de oneindige Natuur van de Geest, de essentie, onthuld.

De grote verdienste van deze manier van kijken en handelen is dat we zolang we leven via meditatie vertrouwd leren raken met deze essentie.

Denk aan wat de grote meester Padmasambhava ooit zei: zij die denken dat ze tijd in overvloed hebben bereiden zich pas voor op het moment van de dood
We kunnen leren het leven daadwerkelijk te gebruiken om ons voor te bereiden op de onvermijdelijke dood, die ooit komt¦die dood die een spiegel is waarin de gehele betekenis van het leven wordt gereflecteerd. Ik moest denken aan een oud verhaal dat ik heel lang geleden hoorde tijdens een Boeddhistische retraite.

Doe wat de boeddhisten doen. Heb elke dag een klein vogeltje op je schouder dat vraagt: Is het vandaag de dag? Ben je klaar? Heb je alles gedaan wat je moest doen? Ben je de persoon die je wilt zijn? Als je weet hoe je leert hoe te sterven weet je hoe je moet leven¦

Iedereen weet dat hij doodgaat, en toch gelooft niemand het. Als we zouden geloven dat we ooit dood gaan, zouden we dingen anders doen, ons leven anders inrichten. Wat als dit nu de laatste dag van je leven is? In onze maatschappij word je niet aangemoedigd om hierover na te denken, totdat je inderdaad binnen korte tijd doodgaat. We zijn normaliter bezig met allerlei andere dingen, zoals onze carriere, onze familie, genoeg geld hebben, dan wel rijk zijn, de hypotheek maandelijks kunnen betalen, een nieuwe auto, of de kapotte wasmachine. Tientallen van dit soort zaken houden ons dagelijks bezig. We hebben niet de gewoonte om stil te staan en terug te kijken op ons leven en ons af te vragen: Is dit alles? Is dit wat ik wil? Mis ik misschien iets? Vaak is er iets of iemand nodig om je die vragen te laten stellen aan jezelf?. Het is beter die vraag nu te stellen, dan te wachten met die vragen tot de tijd erg kort is geworden en de dood al erg dichtbij komt. Het zou jammer zijn als je op dat moment spijt hebt omdat je je realiseert dat je je aandacht liever op andere zaken had gelegd.

Het is beter om te geloven dat ook jij doodgaat. Het is beter om elk moment voorbereid te zijn dat je dood kunt gaan. Op deze manier ben je ook meer betrokken bij het leven terwijl je leeft. Maar, hoe kun je ooit voorbereid zijn dat je sterft, vraag je je nu misschien af.

Waarom is het uberhaupt zo moeilijk om over doodgaan te denken? Omdat we vaak bang zijn voor de dood, wellicht omdat het altijd iemand anders is die dood gaat, dus je ervaart de dood altijd als buitenstaander terwijl diezelfde dood juist ook door je allerdiepste wezen wordt ervaren; een gek conflict met vaak angst als gevolg. Maar ook zijn mensen vaak bang omdat ze bang zijn nog niet echt geleefd te hebben en bang zijn hun ego te verliezen.

Als je luistert naar de vogel op je schouder, en als je kunt accepteren dat je elke moment dood kunt gaan, dan zal je vermoedelijk minder ambitieus zijn. De dingen waar je nu zoveel tijd aan besteed, al het werk dat je doet, lijkt dan niet zo belangrijk. Je zult meer tijd en ruimte maken voor spirituele zaken. Liefdevolle relaties, de wereld om ons heen, fijne buren, een blokje om lopen, genieten van de bomen en bloemen, knuffelen met de kinderen en kleinkinderen, dat zijn de dingen die er werkelijk toe doen. Je beseft het als je het niet meer kunt, als je weet dat de vogel op je schouder elk moment kan antwoorden Ja, als je de vraag stelt: Is het vandaag? Leer hoe je doodgaat, dan leer je hoe te leven

Bijgevoegd is:

De opname van Elizabeth Kubler Ross over Unconditional Love uit het album: Graceful Passages
De tekst van Kubler Ross
Korte tekst van Bhagwan Shree Rajneesh on Basic Human Rights over life and death
Osho Bardo meditatie in verkorte versie
Documentaire:The Tibetan Book of the Dead – The Great Liberation
https://www.youtube.com/watch?v=iEX5mBqa554

Marco Borsato: Als er nooit meer een morgen zou zijn https://youtu.be/VtOtjGTO_50
Zbigniew Preisner; Requiem for my friend https://youtu.be/Qwz20nsGaeI

Inspirerende literatuur:

Het Tibetaanse boek van leven en sterven; Sogyal Rinpoche
Wat doe ik hier in godsnaam; Carel ter Linden
Waar onze doden zijn; Huub Oosterhuis
Tegen de zon inkijken; Irvin Yalom
Dood; Elisabeth Kubler Ross
On death and dying; Elisabeth Kubler Ross
Shiva, een onderzoek naar de relatie tussen Advaita, Kashmir Saivisme en Tantra; Ralph Bakker
De laatste illusie; Osho
Leren sterven; Seneca
Met mijn ziel onder de arm; Riet Fiddelaers-Jaspers
Herbergen van verlies; Riet Fiddelaers en Sabine Noten
Verdriet is het ding met veren; Max Porter
Graceful Passages, a companion for living and dying; Michaell Stillwater & Gary Malkin

Air to breath, light to see.
A soul needs nourishment all its own.
Whoever you are, wherever you are from,
whatever tradition guides your way,
there comes a time when we all need
to be touched through the heart.